بورس

توصیه‌هایی به سهامداران از زبان حسابرس

گروه بورس- مجید اسكندری: اولین و مهم‌ترین هدف سهامداران شركت‌های بورسی به ویژه سهامداران خرد از حضور در جلسات مجامع شركت‌ها، اطلاع از میزان تقسیم سود است.

در هر مجمع ابتدا گزارش عملكرد سالانه هیات مدیره و سپس گزارش حسابرس مستقل و بازرس قانونی شركت به سهامداران ارائه می‌شود.
به طور معمول، گزارش عملكرد سالانه هیات مدیره، براساس یك تیپ مشخص شده از سوی سازمان بورس به سهامداران ارائه می‌شود كه حاوی مطالب قابل فهم برای همه سهامداران باشد. اما شاید همه سهامداران نتوانند با گزارش حسابرس، به آسانی ارتباط برقرار كنند، زیرا این گزارش‌ها بر پایه اصول و مفاهیم مالی و در چارچوب استانداردهای حسابداری نگاشته می‌شود و در این میان، بیشتر سهامداران خرد با مقوله‌های یادشده تا حدود زیادی بیگانه‌اند.
شاید به همین دلیل است كه تحولات مجامع عمومی در اغلب اوقات با سردی و خمودی از سوی سهامداران خود دنبال می‌شود و تنها در بخش ملموس تقسیم سود نقدی است كه می‌توان جنب و جوش و صدای اظهارنظر سهامداران را شنید.
از دیدگاه هوشنگ خستویی، سهامداران باید «كمی تا قسمتی» با واژه‌های حسابداری آشنا شوند و اصول و موازین گزارشگری را نمی‌توان زیاد تغییر داد.
گفت‌وگوی دنیای اقتصاد با این عضو شورای عالی انجمن حسابداران خبره ایران به تشریح رفتار سهامداران در قبال گزارش حسابرس و نحوه ارتباط برقرار كردن این دو ركن بازار (سهامدار و حسابرس) می‌پردازد.
از نظر شما، آشنایی سهامداران با مفاهیم صورت‌های مالی و مفاد گزارشات حسابرسی چقدر ضرورت دارد؟
مدیران شركت‌ها ملزم هستند تمام رویدادهای مالی را براساس اصول حسابداری در دفاتر ثبت كنند. به این ترتیب رویدادهای مالی، ثبت، تلخیص و طبقه‌بندی شده و در شكل صورت‌های مالی ارائه می‌شود. صورت‌های مالی، در حقیقت ادعای مدیران در مورد عملكرد شركت تحت نظر آنها است و باید در مورد تمام جزئیات آن پاسخگو باشند. سهامداران در شركت‌های سهامی عام برای افزایش قابلیت اتكا به صورت‌های مالی، اقدام به انتخاب حسابرس مستقل می‌كنند. حسابرس مستقل با استفاده از دانش حسابداری و تجارب خود و كاملا بی‌طرفانه اقدام به رسیدگی نسبت به صورت‌های مالی كرده و در این خصوص در نهایت با در نظر گرفتن اصلی به نام «اهمیت»، گزارش صادر می‌كند كه دارای اظهارنظر (مقبول، مشروط، مردود و عدم اظهارنظر) است. حسابرس از این طریق به صورت‌های مالی اعتبار یا عدم اعتبار می‌بخشد.
این یك فرآیند طولانی و مشكل است، بنابراین سهامداران شركت‌های پذیرفته شده در بورس، ضمن آنكه بسیار مناسب است كه از مفاهیم حسابداری آگاهی داشته باشند، ضرورتا باید در قضاوت‌های خود بر گزارش حسابرس متكی باشند. بی‌تردید هرگونه كژرفتاری از سوی حسابداران با توجه به نظارت‌های حرفه‌ای جامعه حسابداران رسمی با برخورد مواجه خواهد شد.
تعامل حسابرسان و سهامداران (به ویژه سرمایه‌گذاران خرد) را تا چه حد سازنده و موثر ارزیابی می‌كنید؟
تعامل حسابرسان و سهامداران شاید عبارت گویایی نباشد چون اساس كار حسابرسان، قضاوت حرفه‌ای است كه بی‌تردید بر شواهد حاصل از رسیدگی به صورت‌های مالی و انطباق آن با اصول حسابداری استوار است؛ اما سهامدار به ویژه سرمایه‌گذار خرد، باید بتواند اطلاعات مالی را برای تجزیه و تحلیل وضعیت شركت به كار گیرد. سهامدار در این راستا می‌تواند در مجمع پرسش‌هایی داشته باشد (یا حتی قبل از آن) و از حسابرس بخواهد موارد را با بیانی مناسب حال برایش تشریح كند همانند توضیحی كه پزشك به بیمار خود می‌دهد یا وكیل به موكل.
به نظر شما رفتار سهامداران در مجامع تا چه حد می‌تواند منجر به حسابخواهی از مدیران شركت‌ها و هدایت شركت به مسیر شفافیت شود؟
بی‌تردید مدیران در قبال اختیاراتی كه برای اداره امور شركت دارند الزام به پاسخگویی دارند و رفتاری كه سهامداران در مجامع دارند بی‌گمان می‌تواند حسابدهی شفاف را تسهیل ‌كند؛ اما سهامداران نیز باید منافع كلی و عمومی شركت را بر منافع فردی و مناقشه دوجانبه سهامدار و مدیر ترجیح دهند.
برخی معتقدند گزارشات حسابرسی برای سهامداران به طور عام ثقیل و غیرقابل فهم است. نظر شما در این باره چیست و آیا متون گزارشات در گذر زمان قابل تسهیل و بازبینی است؟
این نظر كاملا مورد پذیرش است كه ادبیات حسابداری و گزارشگری مالی سنگین بوده و به دشواری برای دیگران قابل درك و فهم است؛ اما به هر حال هر دانش تخصصی، ادبیات خود را دارد و برای استفاده از آن باید كمی تا قسمتی به واژه‌ها و مفاهیم حسابداری آشنا‌ شد. به هر حال درخصوص برخی نوشته‌ها و مفاهیم در گزارش‌ها كه نامانوس و سنگین است، بدون هرگونه رودربایستی می‌توان درخواست تشریح در مجامع كرد و سهامداران باید بدانند این گونه پرسش‌ها و درخواست‌ها از جایگاه پرسشگر چیزی نمی‌كاهد؛ اما تغییر شكل گزارش‌ها یعنی نپذیرفتن اصول و موازینی كه هم اینك در باور عمومی و جهانی جای دارد طبیعتا رویكرد
مناسبی نیست.
با توجه به اینكه بیشتر گزارشات حسابرسی شركت‌ها مشروط است، سهامداران چگونه باید این بندهای با اهمیت مد نظر حسابرس را در تصمیمات سرمایه‌گذاری خود لحاظ كنند؟
اجازه بدهید بگویم نظرم درباره اینكه بیشتر گزارش‌ها مشروط است همسو با سوال نیست. به طور كلی موارد مندرج در گزارش‌های حسابرسی حتما باید دارای اهمیت باشد وگرنه در گزارش درج نخواهد شد چون حسابرس در اظهارنظر خود نیز عبارت «از تمام جنبه‌های با اهمیت» را متذكر می‌شود. ولی اگر مطالب مندرج در «شرط» بنیادین باشد، گزارش به صورت مردود یا عدم اظهارنظر صادر می‌شود. به طور مثال فرض كنیم از حسابرس خواسته‌ایم نظر بدهد اتومبیل شركت متعلق به شركت است و در شرایط خوب قرار دارد. برای رسیدن به نتیجه اول باید بتوانیم وارد اتومبیل بشویم و آن را روشن كنیم حال اگر سوئیچ نداشته باشیم، این امر ایجاد یك نوع «محدودیت» در رسیدگی حسابرس برای كسب نتیجه می‌كند كه طبیعتا به علت همین محدودیت، حسابرس در گزارش خود آن را متذكر می‌شود. اما اگر توانستیم داخل ماشین بشویم و سوئیچ را بچرخانیم ولی ماشین روشن نشود و بعد متوجه بشویم كه اساسا موتور در ماشین نیست، خوب این دیگر می‌تواند امكان ارائه نظر مردود را فراهم آورد. به هر حال سهامدار باید با در نظر گرفتن بندهای گزارش حسابرسی و واكنش مدیران به آن، برای سرمایه‌گذاری خود تصمیم بگیرد.
سهامداران برای تشخیص سهام برتر به دنبال بررسی چه فاكتورهای مهمی در صورت‌های مالی شركت‌ها باشند؟
به طور كلی، سهامداران دنبال دو موضوع هستند. اول می‌خواهند كه كنترل شركت را داشته باشند كه در این حالت باید فارغ از برخی موارد، كسب مالكیت سهام كنترل‌كننده را در نظر بگیرند.
ثانیا می‌خواهند بازده خوبی كسب كنند. در این شرایط سهامداران باید توجه كنند كه قدرت نقدشوندگی سهام مناسب باشد و ارزش ذاتی آن بیش از قیمت روز معاملاتی باشد.
به عنوان یك حسابرس، چه توصیه‌هایی به سرمایه‌گذاران حقیقی برای موفقیت در بورس دارید؟
به عنوان حسابرس توصیه من برای سرمایه‌گذاران و سهامداران حقیقی این است كه:
- برای سرمایه‌گذاری هر قدر هم كم، یك برنامه راهبردی داشته باشند.
- در طول دوره مالی وضعیت شركت را ردیابی و پیگیری كرده و از وضعیت امور مربوط به اهداف شركت آگاهی كسب كنند.
- به شایعات در مورد سرمایه‌گذاری اعتباری ندهند.
- به علت تخصصی بودن موضوع كسب مشاوره‌های مناسب را از نظر دور ندارند.